Δήμος Αγίας Βαρβάρας

Η Αγία Βαρβάρα είναι η έδρα του δήμου Αγίας Βαρβάρας. Είναι κτισμένη κατά μήκος του δρόμου, στην επίπεδη έκταση της κορυφογραμμής πού χωρίζει τη Μεσσαρά από το Μαλεβίζι, σε υψόμετρο 580 μ. Από την εποχή της Ενετοκρατίας, η Αγία Βαρβάρα αποτελούνταν από 12 συνοικίες, οι οποίες είναι οι εξής: Πηρουνιανά, Μυλωνιανα, Καμπανιανά, Τραπεζανιανά, Μπαρμπεριανά, Παπαδιανά, Ραγουζιανά, Τιθιανά, Αληδιανά, Πορτί, Θαλασσιανά, και Καμπιθιανά, ονόματα παρμένα από τα ονοματεπώνυμα των κατοίκων της κάθε συνοικίας.

Η θέση της είναι προνομιακή, καθώς έχει θέα προς το Μαλεβίζι και το κλίμα της δροσερό, ιδανικό για θερινή διαμονή. Έχει αρκετές βροχοπτώσεις, καθώς λόγω της γεωγραφικής της θέσης, εκτίθεται σε ανέμους κάθε κατεύθυνσης. Παράγει εκλεκτής ποιότητας κηπευτικά και φρούτα. Αναφέρεται σε όλες τις βενετσιάνικες απογραφές του 16ου και 17ου αιώνα. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, αναφέρεται με 40 οικογένειες. Το 1881, αναφέρεται στο δήμο Μεγ. Βρύσης με 450 κατ. Το 1900, στον ίδιο δήμο με 586 κατ. Από το 1920 και μετά αναφέρεται σε όλες τις απογραφές με δική της κοινότητα και με συνεχώς αυξανόμενο αριθμό κατοίκων, για να φτάσει σήμερα να υπερβαίνει τις 2000 κατ.

Μετά την άλωση της Κρήτης από τους Τούρκους, η Αγία Βαρβάρα παραχωρήθηκε στον Αχμέτ Κιοπρουλή πασά, ο οποίος την αφιέρωσε στο Βεζίρ Τζαμί (Άγιο Τίτο) του Χάντακα.

Το χωριό είναι κτισμένο σε στρατηγική θέση, ελέγχοντας τον άξονα Ηράκλειο - Μεσσαρά. Λόγω της στρατηγικής της αυτής θέσης, η Αγία Βαρβάρα γινόταν συχνά πεδίο μαχών. Είναι μάλιστα γενέτειρα του Μαθιού Καμπιτάκη, ή Μαθιουδάκη γνωστού αγωνιστή, πού σκοτώθηκε στο Φάληρο μαζί με τον Καραϊσκάκη, συντρόφου του Λόγιου, ήρωα από τον Άγιο Θωμά.

Στη βορινή είσοδο του χωριού, δεξιά, υπάρχει βράχος πάνω στον οποίο είναι κτισμένο σήμερα το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Ο βράχος αυτός ήταν διπλάσιος απ' ότι σήμερα, αλλά την πρώτη δεκαετία του 19ου αιώνα χωρίστηκε στη μέση και το ένα κομμάτι έπεσε.

Σήμερα η Αγία Βαρβάρα είναι μια σύγχρονη κωμόπολη, με οργανωμένες υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση τόσο των κατοίκων της όσο και των επισκεπτών της. Από τον πολιτιστικό και εξωραϊστικό σύλλογο, οργανώνονται κάθε καλοκαίρι γιορτή τσικουδιάς, και τις Απόκριες Καρναβάλι.

Πολιούχος του οικισμού είναι η Αγία Βαρβάρα και τόσο η παλιά όσο και η νέα εκκλησία στο κέντρο του χωριού, αξίζουν για να τις επισκεφτούν οι διερχόμενοι.

Στα αξιοθέατα του οικισμού ανήκουν και οι τρεις βυζαντινές εκκλησίες του Προφήτη Ηλία, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Ιωάννη, καθώς και το παλιό μοναστήρι της Αγίας Πελαγίας. (στο νεκροταφείο του οικισμού).